Przez lata test frakcjonowanego wydychanego tlenku azotu (FeNO) stanowił cenne uzupełnienie zestawu narzędzi dla klinicystów zajmujących się astmą, głównie wspomagając decyzje terapeutyczne. Aktualizacja wytycznych Globalnej Inicjatywy na rzecz Astmy (GINA) z 2025 roku oznacza znaczącą ewolucję, formalnie rozszerzając rolę FeNO poza ocenę i leczenie, aby obecnie aktywnie wspierać diagnostykę astmy zapalnej typu 2 (T2). To udoskonalenie podkreśla kluczową rolę fenotypowania w nowoczesnej opiece nad chorymi na astmę i zapewnia bardziej precyzyjne, oparte na biologii podejście do wstępnej diagnozy.
FeNO: okno na stan zapalny dróg oddechowych
FeNO mierzy stężenie tlenku azotu w wydychanym powietrzu, co stanowi bezpośredni, nieinwazyjny biomarker eozynofilowego zapalenia dróg oddechowych, czyli T2. Ten stan zapalny, napędzany cytokinami, takimi jak interleukina-4, -5 i -13, charakteryzuje się podwyższonym poziomem IgE, liczbą eozynofilów we krwi i plwocinie oraz reakcją na kortykosteroidy. Tradycyjnie FeNO stosowano do:
Przewidywanie reakcji na wziewne kortykosteroidy (ICS): Wysokie poziomy FeNO niezawodnie wskazują na większe prawdopodobieństwo odniesienia korzyści z terapii ICS.
Monitorowanie przestrzegania zaleceń i kontroli stanu zapalnego: seryjne pomiary umożliwiają obiektywną ocenę przestrzegania zaleceń przez pacjenta terapii przeciwzapalnej i tłumienia ukrytego stanu zapalnego T2.
Dostosowywanie leczenia: trendy FeNO mogą pomóc w podjęciu decyzji o zwiększeniu lub zmniejszeniu dawki ICS.
Zmiana w 2025 roku: FeNO w ścieżce diagnostycznej
Kluczowym osiągnięciem w raporcie GINA z 2025 roku jest wzmocnienie poparcia dla FeNO jako metody diagnostycznej w rozpoznawaniu astmy T2-wysokiej w momencie zgłoszenia się pacjenta. Jest to szczególnie istotne w kontekście różnorodnych objawów astmy.
Różnicowanie fenotypów astmy: Nie każdy świszczący oddech lub duszność są klasyczną astmą T2. Pacjenci z zapaleniem innym niż T2 lub z ubogo-granulocytarnym zapaleniem mogą mieć podobne objawy, ale niskie stężenie FeNO. Stale podwyższone stężenie FeNO (np. >35-40 ppb u dorosłych) u pacjenta z sugestywnymi objawami (kaszel, świszczący oddech, zmienne ograniczenie przepływu powietrza) stanowi obecnie przekonujący dowód na endotyp T2 o wysokim stężeniu, nawet przed rozpoczęciem leczenia próbnego.
Wspomaganie diagnozy w trudnych sytuacjach: U pacjentów z nietypowymi objawami lub u których wyniki spirometrii są niejednoznaczne lub prawidłowe w momencie badania, podwyższone stężenie FeNO może być kluczowym, obiektywnym dowodem wskazującym na leżący u podłoża proces zapalny w stopniu T2. Pomaga to zmienić diagnozę z opartej wyłącznie na zmiennej symptomatologii na uwzględniającą sygnaturę biologiczną.
Wdrażanie wstępnej strategii leczenia: Uwzględnienie FeNO na etapie diagnostycznym pozwala klinicystom na bardziej racjonalną stratyfikację terapii od samego początku. Wysoki poziom FeNO nie tylko potwierdza rozpoznanie astmy, ale także silnie prognozuje korzystną odpowiedź na leczenie wziewnymi glikokortykosteroidami (GKS) pierwszego rzutu. Ułatwia to bardziej spersonalizowane podejście do leczenia, „skuteczne za pierwszym razem”, potencjalnie poprawiając wczesną kontrolę i wyniki leczenia.
Implikacje kliniczne i integracja
Wytyczne z 2025 roku zalecają włączenie badania FeNO do wstępnej diagnostyki w przypadku podejrzenia astmy i dostępności testu. Interpretacja opiera się na modelu stratyfikowanym:
Wysokie stężenie FeNO (>50 ppb u dorosłych): silnie potwierdza rozpoznanie astmy typu T2-wysokiej i pozwala przewidzieć reakcję na wziewne kortykosteroidy (ICS).
Średnie stężenie FeNO (25–50 ppb u dorosłych): Należy je interpretować w kontekście klinicznym; może sugerować stan zapalny T2, ale może być ono zależne od atopii, niedawnej ekspozycji na alergen lub innych czynników.
Niskie stężenie FeNO (<25 ppb u dorosłych): zmniejsza prawdopodobieństwo wystąpienia stanu zapalnego o wysokim stężeniu T2, co skłania do rozważenia alternatywnych diagnoz (np. dysfunkcji strun głosowych, fenotypów astmy innych niż T2, POChP) lub niezapalnych przyczyn objawów.
Ta aktualizacja nie czyni FeNO samodzielnym testem diagnostycznym, ale pozycjonuje go jako istotne uzupełnienie historii klinicznej, wzorców objawów oraz badań spirometrycznych/odwracalności. Dodaje ona poziom obiektywizmu, który zwiększa pewność diagnostyczną.
Wniosek
Wytyczne GINA z 2025 roku stanowią zmianę paradygmatu, umacniając status badania FeNO z uzupełniającego leczenia do integralnego wsparcia diagnostycznego astmy typu 2. Zapewniając natychmiastowy, obiektywny pomiar stanu zapalnego T2, FeNO umożliwia klinicystom stawianie dokładniejszych diagnoz fenotypowych już przy pierwszym kontakcie. Prowadzi to do bardziej ukierunkowanego i skutecznego leczenia początkowego, idealnie wpisując się w nowoczesne ambicje medycyny precyzyjnej w leczeniu astmy. Wraz z poszerzaniem się dostępu do technologii FeNO, jej rola w diagnozowaniu i kierowaniu terapią astmy z wysokim T2 ma stać się standardem opieki, ostatecznie dążąc do lepszych wyników leczenia pacjentów dzięki wcześniejszej i dokładniejszej interwencji.
System do analizy gazów oddechowych UBREATH (BA200) to urządzenie medyczne zaprojektowane i wyprodukowane przez e-LinkCare Meditech w celu połączenia go z testami FeNO i FeCO w celu zapewnienia szybkiego, precyzyjnego, ilościowego pomiaru wspomagającego diagnostykę kliniczną i leczenie takich schorzeń, jak astma i inne przewlekłe zapalenia dróg oddechowych.
Czas publikacji: 23-01-2026